Leestijd: 1.5 min | 22-01-2019
Iedere dag is het onderwijs wel in nieuws. Of het nu gaat over de tekorten aan docenten, gesjoemel met examens, de onderwijsinspectie die faalt, ouders die voor de klas staan of geweld in het klaslokaal. Er komt maar geen einde aan deze opsomming ondanks alle plannen en oplopende geldstromen vanuit politiek Den Haag. Uiteindelijk willen we allemaal beter onderwijs. Dat staat als een paal boven water, maar waarom lukt ons dat niet?
Een containerbegrip
Je kunt de roep om beter onderwijs vergelijken met Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (MVO). De meeste bedrijven zeggen dat ze MVO hoog in het vaandel hebben staan en daarin bewust investeren. Maar kijk je kritisch naar wat ze daadwerkelijk doen en welk effect dat heeft op People – Profit – Planet dan vallen de resultaten bitter tegen. MVO wordt nog door (te) veel bedrijven en instanties als ‘window dressing’ gebruikt om de klant te verleiden en zichzelf goed op de kaart te zetten.
Vogelvrij
Beter onderwijs is op deze manier te vergelijken met Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen. Iedereen wil beter onderwijs: docenten, studenten, ouders, werkgevers, bonden en zelfs de politieke partijen hebben het in hun partijprogramma’s staan. Laat dat geen discussie zijn. De vraag die beter onderwijs oproept is: waarom willen we beter onderwijs? Zodat we hoger staan op de lijstjes zoals de internationale PISA-ranking? Omdat we daardoor kunnen verantwoorden dat de 40.2 miljard die de onderwijsinstellingen in 2017 ontvangen hebben goed besteed zijn? Zodat we steeds meer hoogopgeleide burgers hebben? Zeg het maar. Waar de MVO-doelstellingen zijn vastgelegd in een MVO-prestatieladder ontbreekt de richting voor beter onderwijs.
Waartoe dient ons onderwijs?
Het ministerie van OCW zegt: “Het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) werkt aan een slim, vaardig en creatief Nederland. OCW wil dat iedereen goed onderwijs volgt en zich voorbereidt op zelfstandigheid en verantwoordelijkheid.” Maar wat is dan goed onderwijs? Het ministerie zwijgt daarover. Gaan we naar de wet, dan zien we dat het onderwijs belangrijk is. In artikel 23 van de grondwet ligt vast dat we onderwijs hebben en volgen. Er wordt gesproken over deugdelijk onderwijs, maar niet over wat dat dan is.
Gevolgen
We slagen er samen maar niet in om ons onderwijs ook daadwerkelijk beter te maken, het ontbreekt ons aan een duidelijke focus. Het voorbereiden op zelfstandigheid en verantwoordelijkheid lijkt apart te staan van het organiseren van goed onderwijs. Ons onderwijssysteem werkt vanuit zuilen waarbij iedere zuil autonoom de eigen richting bepaalt. Het basisonderwijs heeft structuren vastgelegd, het voortgezet onderwijs heeft kerndoelen geformuleerd. Het MBO werkt met kwalificatiestructuren en het HBO heeft kwaliteitsafspraken gemaakt. Een gezamenlijke doelstelling voor ons gehele onderwijssysteem ontbreekt. Kortom: we besteden miljarden euro’s per jaar aan het onderwijs, maar we weten niet precies waar dat toe moet leiden. We koesteren de huidige systematiek en met Duck tape repareren we de scheuren in het systeem. Hoelang houden we dat nog vol?
Een veranderende wereld
Laten we uit de comfortzone stappen en met een open blik de wereld inkijken en bedenken wat wij onze kinderen en jongeren willen meegeven om in deze snel veranderende wereld succesvol te kunnen functioneren. Laten we daarvoor over de eigen grenzen heenstappen en onze eigen belangen opzijzetten. Even geen partijpolitiek, geen ivoren torentjes en geen machtsspelletjes. Nee, het kind centraal stellen en van daaruit heldere doelstellingen formuleren. Alleen dat geeft richting en de bouwstenen voor een nieuw fundament om ons onderwijs echt beter te maken. Als dat betekent dat we bestaande instituten moeten veranderen of afbreken, dan moet dat maar. Als dat betekent dat de wet- en regelgeving op de schop moet, prima. Als dat betekent dat heilige huisjes omvergeworpen moeten worden, het zij zo. Alleen met lef voor verandering heeft beter onderwijs een kans van slagen.