Leestijd: 2.5 minuten | 04-07-2017
Het bieden van goed onderwijs is de kerntaak van onderwijsinstellingen. Dat staat als een paal boven water. Daarnaast wordt het voor scholen steeds belangrijker om te laten zien wie ze zijn, wat ze kunnen bieden en vooral wat hen onderscheidt van de rest. Dat vraagt de markt, vragen ouders, maar eist ook de overheid. Tenslotte laten ook studenten zich bij hun studiekeuze steeds meer leiden door per perspectief op de arbeidsmarkt. Dan volgt automatisch de vraag: waar heeft het bedrijfsleven behoefte aan en hoe moet het onderwijs hierop anticiperen? 

50 jaar werken
De aansluiting van het beroepsonderwijs op de arbeidsmarkt is essentieel en die arbeidsmarkt wordt steeds grilliger. Onderwijs moet studenten opleiden voor vakken die nog niet eens bestaan en leidt nu op voor vakken die niet toekomstbestendig zijn en zullen verdwijnen. Daarbij komt, dat de student van nu ongeveer vijftig jaar zal deelnemen aan het arbeidsproces. De tijd van een leven lang werken in eenzelfde vakgebied, laat staan voor dezelfde werkgever, is voorbij.

Generatie Z
De jongeren die nu in de schoolbanken zitten en/of een eerste entree op de arbeidsmarkt gemaakt hebben is de Generatie Z, ook wel millennials genoemd. Deze generatie typeert zich als de grenzeloze generatie, die is opgegroeid met grote technologische vooruitgang en alles digitaal wil doen.
In een wereld waarin alles al eens eerder bedacht en gedaan is, vindt deze generatie authentiek-zijn belangrijk. De millennials willen alles op hun eigen manier doen. Ze willen vervolgens flexibel werken in een omgeving waar ze zich kunnen ontwikkelen en echt iets kunnen bijdragen. Het is een generatie niet alleen flexibiliteit zoekt, maar zelf ook flexibel is, zo ontdekte YoungCapital in een onderzoek.

Gedrag millennials en arbeidsmarkt
Millennials vinden flexibiliteit en vrijheid dus belangrijk. Dat uit zich ook op de werkvloer. Ook zingeving is in de werkcontext belangrijk. Een millennial is eerder bereid iets te doen als hij weet waarom. Hij is altijd bezig met waarom hij iets op een bepaalde manier moet doen. Kan het makkelijker of efficiënter? Dan spot hij dat meteen.
Volgens Intermediair uiten die kernwaarden zich ook op een negatieve manier. Zo zouden millennials werk belangrijk vinden, maar is het voor hen geen garantie voor geluk. Flexibele werktijden zijn prima, maar overwerken liever niet. En loyaliteit aan hun werkgever zou er ook niet zijn: jobhoppen is zelfs heel normaal.

Uitdaging voor het onderwijs
Het bovenstaande geeft wel aan dat onderwijs en bedrijfsleven een uitdaging hebben. Uit de praktijk weten we dat bedrijven zich sneller aanpassen aan veranderende omstandigheden dan onderwijsinstellingen. Waar ligt dan de uitdaging voor het onderwijs? Een school is er voor diploma’s, maar bereidt ook voor op een succesvol leven binnen onze samenleving.
Welke keuzes moet het onderwijs maken zodat de studenten van nu goed voorbereid zijn op een zelfstandig en zelfredzaam volwassen leven? Het onderwijs vormt immers de grondslag voor de continuïteit van onze samenleving.

Als een rijbewijs
In ons huidige onderwijssysteem kiezen studenten na de middelbare school een beroepsrichting en volgen daarvoor een beroepsopleiding. Hier leren ze het vak. Het onderwijs heeft haar curriculum daarop ingericht; er wordt vakkennis gedoceerd. Zie het als een rijbewijs; de studenten leren de basisvaardigheden en krijgen daar een diploma (rijbewijs) voor. Met dat diploma kunnen ze in de praktijk (op de weg) aan de slag. Hier maken ze uren en ontwikkelen zich verder tot professional (ervaren chauffeur).

Mismatch met het onderwijs
Vraag je aan een gemiddelde werkgever (het werkveld) welke schoolverlater hij het liefst aanneemt in zijn organisatie, dan staat vakkennis niet bovenaan zijn wensenlijstje. Hij heeft het liefst een student met goede sociale vaardigheden, die proactief, nieuwsgierig en verantwoordelijk is. Daarnaast wil hij ook enige vakkennis. Het echte vak leren ze wel op de werkvloer... Waar het onderwijs dus insteekt op vakkennis gaat het werkveld voor sociale vaardigheden. Daar komt nog bij dat de millennials zo hun eigen karakteristieken hebben, waarbij jobhoppen heel normaal is. Hoe breng je deze drie-eenheid in balans?

Waartoe leiden we op?
Dat is nu de grote uitdaging. Duidelijk is dat de vakinhoud ondergeschikt is voor zowel het werkveld als de student. Andere kennis, kunde en vaardigheden (competenties) hebben nu de prioriteit. Onderwijs moet het curriculum/de opleidingsprogramma’s daarop afstemmen om zo een duurzame onderwijsbijdrage aan onze samenleving te kunnen blijven leveren. Immers, de student moet nog steeds voorbereid worden op een vervolgstap in zijn leven, werkgevers hebben nog steeds behoefte aan gekwalificeerde medewerkers en scholen hebben nog steeds een fundamentele maatschappelijke verplichting.

Veranderende rol docent
De millennials willen alles op hun eigen manier doen en zelf ontdekken. Hierdoor verandert ook de rol van de vakdocent. De docent zal niet meer aanbodgestuurde vakinhoud moeten doceren, maar vraaggestuurde vakkennis moeten faciliteren. Ook zingeving en bijdragen zijn belangrijke drijfveren voor millennials. De docent moet hiervoor de persoonlijke ontwikkeling van de studenten intensiever ondersteunen. De student doorloopt de stadia van puber naar adolescent naar volwassenen in de schooltijd. Wie ben ik, wat wil ik, wat kan ik, waar sta ik voor en waar ga ik voor, zijn ook voor studenten basale levensvragen die direct invloed hebben op de studiekeuze en daarmee sturing geven aan het arbeidsperspectief.

Onderwijsinstellingen die duidelijk aantonen waartoe ze opleiden - curriculum/opleidingsprogramma’s afgestemd op actuele ontwikkelingen in het werkveld - en daarbij studentgericht onderwijs aanbieden gaan het verschil maken. Het klinkt zo simpel, maar dat is het niet.

Over Herjon Nieuwburg
Herjon Nieuwburg (1967) is één van de drijvende krachten achter Instituut Mentoris. Ze houdt zich vooral bezig met het ontwikkelen van opleidingen en trainingen en ze publiceert regematig over het vakdocentschap in het beroepsonderwijs.