Leestijd: 4 minuten | 16-11-2017
Het zijn onverwachte gebeurtenissen die de traditionele wereld volledig op z’n kop zetten. Ongetwijfeld ken je Uber, Airbnb en Spotify. In heel verschillende markten waren en zijn deze (digitale!) ondernemingen disruptief. Uber kwam met een totaal nieuwe benadering van de taxiwereld, Airbnb gooide de hotelwereld overhoop en Spotify heeft de muzikale wereld onherkenbaar veranderd. En wat dacht je van WhatsApp? Deze gratis app draaide betaalde sms-diensten volledig de nek om. Ook onderwijs ontkomt niet aan dit krachtenveld. Nieuwe visies en mededingers zijn al geboren. Resultaten uit het verleden zijn waardeloos geworden. Dat is geen sprookjeswereld, maar gewoon echt.
Muggen worden ineens olifanten
Disrupties worden veroorzaakt door ideeën die in het begin niet op veel geloofwaardigheid kunnen rekenen, maar door vasthoudendheid, geluk en de juiste omstandigheden toch een revolutie voor elkaar krijgen. Vergelijk het met een bijna onzichtbaar sterretje in je voorruit. Een sterretje dat na een verkeersdrempel ineens als een barst je zicht volledig ruïneert. Zo is het ook met het huidige onderwijs gesteld, het lijkt wel een sterrenhemel!
David en Goliath
De oude onderwijswereld creëert uiteindelijk zelf een ingrijpende omslag. Belangrijke aanjagers voor disruptie zijn gebrek aan transparantie, niet voldoen aan klantenwensen – lees leerlingen en studenten - (te)veel standaardisering, een woud aan regelingen en procedures en een grote interne oriëntatie. Startups en innovatieve educatieve ondernemers zijn volop in beweging en zetten (soms te veel, soms te laat, soms net op tijd) de juiste stappen. Onderwijs is als een reus op lemen voeten. Deze reus veroorzaakt zo eerder zijn eigen val dan dat het hem overeind zal houden.
Alleen op de wereld
Kennis en technologie zijn vrij beschikbaar en kapitaal kost bijna niets meer. Iedereen kan kennis overdragen maar niet iedereen zorgt voor doorlopende ontwikkeling en aantoonbare resultaten. Alleen door in te spelen op veranderingen of beter nog: door verandering te initiëren, kan het onderwijs de concurrentie voorblijven. Het reguliere onderwijs heeft meer concurrenten dan men er zich van bewust is. Onderwijs is niet meer exclusief verbonden aan schoolgebouwen, leslokalen, roostertijden, lespakketten en aan persoonlijk contact met docenten. De wereld draait niet om het onderwijs, maar het onderwijs draait mee in de wereld. Alleen vanuit dit inzicht kan het onderwijs zorgen voor een duurzame impact.
Kortetermijnpolitiek
Wil je blijvend bijdragen aan een betere wereld, mede door goed onderwijs, dan moet je een stip op de horizon durven zetten. Deskundigen praten over de termijn van een volgende generatie. De impact van onderwijs gaat over generatiemanagement. Drop-outs van nu zitten meer dan een halve eeuw op de bagagedrager van de maatschappij. Onderwijs kan het zich dus absoluut niet veroorloven om op korte termijn te denken en te handelen. Toch gebeurt dit iedere dag. We denken in lesweken, semesters en schooljaren. Daarnaast beschikt het onderwijs over branchecodes waarin de regels voor goed bestuur zijn vastgelegd. Zo zijn er regels voor de maximale zittingsduur voor leden van Colleges van Bestuur en de Raden van Toezicht. Deze termijn is vaak gesteld op twee keer vier jaar. En iedere bestuurder wil graag zijn of haar eigen stempel op het geheel drukken. Dan vergeten we voor het gemak maar even het politieke landschap dat met regelmaat verandert en ook invloed heeft op de dagelijkse gang van zaken in het onderwijs.
Leiderschap met lef
Onderwijs kan in een disruptieve wereld alleen overleven door leiderschap met lef. De snelle opeenvolging van innovaties maakt de toekomst onvoorspelbaarder dan ooit. We leven in een samenleving die continue gekweld wordt door ontwrichtende invloeden. Dit heeft ook grote impact op het onderwijs en de manier waarop onderwijs wordt bestuurd. Wat is nog het nut van het uitzetten van een meerjarenstrategie voor een toekomst die je nu nog niet kent? De reis naar de toekomst moet onderdeel worden van de bedrijfsvoering en dat vraagt om een ander soort leiderschap. Het vraagt om leiders met visie en lef. Om leiders die groots durven dromen en denken. Om leiders die authentiek zijn en niet bang om in het diepe te springen.
Droom grenzeloos en denk groots
Onderwijs is de sleutel voor de ontwikkeling van een kind én van een samenleving. Een kind dat goed onderwijs krijgt, krijgt kansen voor de toekomst. Daarom heeft ieder kind recht op goed onderwijs. Overal en altijd. Dat is het uitgangspunt van Unicef.
√ 121 miljoen kinderen volgen geen basisonderwijs
√ 142 miljoen adolescenten en jongeren gaan niet naar school
√ 75 miljoen kinderen in conflictlanden lopen het risico te moeten stoppen met school
√ 250 miljoen kinderen leren niet lezen en schrijven
Daarnaast hebben de 193 lidstaten van de Verenigde Naties, waaronder dus ook Nederland, een ontwikkelingsagenda voor 2015-2030 opgesteld. De agenda bestaat uit 17 doelen. Dit om een einde te maken aan extreme armoede, ongelijkheid, onrecht en klimaatverandering. Doel 4 betreft onderwijs: inclusief gelijkwaardig en kwalitatief onderwijs voor iedereen.
Wil je grenzeloos dromen en groot denken, doe dat dan mondiaal. Een pabo-student uit Lutjebroek kan ook bijdragen aan beter onderwijs in bijvoorbeeld de Sub-Sahara Afrika. Een gigantisch gebied waar ruim 30 miljoen kinderen geen basisonderwijs volgt. Adopteer wereldse doelen voor een duurzame onderwijsvisie met impact.
Kleur buiten de lijntjes
Vanuit een onderwijsvisie die grootser is dan ons kleine landje en die bijdraagt aan de wereldwijde ontwikkeling van kind én samenleving, hebben schoolleiders de (wettelijke) legitimiteit om hun eigen koers te varen. De stip wordt op de horizon gezet, de focustermijn is minimaal een generatie en met lef worden duurzame macro-, meso- en micro-onderwijsdoelstellingen ingevuld. Dit zal tot een heftige kortsluiting leiden. Heilige huisjes zijn niet langer meer heilig, wet- en regelgeving komt onder druk te staan en bestaande onderwijssystemen en methoden kunnen in de prullenbak. Een onderwijsrevolutie is geboren. Maar wel een revolutie die meer is dan een papieren tijger. Het is een revolutie die op dezelfde grondslag wordt gestaafd als het klimaatakkoord van Parijs. Wie houdt de bestuurders tegen die dit in gang durven zetten?
Van buiten naar binnen
Zoals we weten zijn het uiteindelijk de onverwachte gebeurtenissen die de traditionele wereld volledig op z’n kop zetten. Gebeurtenissen die van buiten de onderwijswereld komen en die intern het onderwijssysteem ontwrichten. Disrupties moet je omarmen en dat doe je door de deuren en ramen wagenwijd open te zetten. Leer van de wereld om je heen, ook al denk je dat je alle expertise zelf in huis hebt. Sluit aan bij het krachtenveld van startups en innovatieve educatieve ondernemers. Alleen zo kan het onderwijssysteem blijvend participeren in een snel veranderende wereld en zorgen voor een duurzame, wereldwijde impact. Uiteindelijk heeft iedereen recht op gelijkwaardig en kwalitatief onderwijs.
Over Herjon Nieuwburg
Herjon Nieuwburg (1967) is één van de drijvende krachten achter Instituut Mentoris. Ze houdt zich vooral bezig met het ontwikkelen van opleidingen - trainingen en daarnaast publiceert ze met regelmaat over het vakdocentschap in het beroepsonderwijs.