Leestijd: 3 minuten
Kan ik zonder onderwijsbevoegdheid lesgeven? Ja, dat kan. Je kunt een gastles of bepaalde vakinhoudelijke vakken geven voor een bepaalde duur.
Daarnaast kun je met de juiste vooropleiding en ervaring als zij-instromer lesgeven in het onderwijs met een aanstelling. Ben je docentgeschikt dan mag je beginnen met lesgeven en volg je gelijktijdig scholing. Wel moet je binnen twee jaar je de onderwijsbevoegdheid behalen. 

De eisen voor zij-instromers
Aan het docentschap worden wel een paar eisen gesteld. Hieronder de voorwaarden:
- je hebt minimaal een afgeronde hbo-opleiding; of
- je hebt een afgeronde mbo-opleiding met minimaal 3 jaar praktijkervaring in het vak waarin je les wilt geven. Daarnaast beschik je op basis van jouw opleiding en ervaring over een kwalificatieniveau vergelijkbaar met hbo- of wo-niveau. Het bevoegd gezag van de opleiding beoordeelt het niveau.
- je kunt een Verklaring Omtrent Gedrag (VOG) overleggen.
(Bron Rijksoverheid - Hoe kan ik als zij-instromer lesgeven in het onderwijs?)

Ervaring telt mee
Een ervaringscertificaat (EVC) is een getuigschrift waarin staat wat je kunt en wat je weet. Daaronder valt ook je werkervaring. EVC is de afkorting van 'erkenning van verworven competenties'. Heb je een EVC waarin jouw vaardigheden staan? Dan kan dit meetellen bij het geschiktheidsonderzoek. Let op: een EVC alleen is niet genoeg om zij-instromer te worden.

Mbo-vooropleiding → doe een capaciteitentest
Veel zij-instromers hebben een mbo-vooropleiding en hebben zich tijdens hun loopbaan verder ontwikkeld. Zo heb je allerlei cursussen en trainingen gevolgd: je hebt je rugzak met kennis en kunde gevuld. Alleen je hebt geen hbo-diploma. Geen probleem, zij-instromers kunnen door middel van capaciteitentest het huidige denk en werkniveau aantonen. Deze capaciteitentest kan een onderdeel zijn van een ECV-traject maar ook apart afgelegd worden.
Moeten alle zij-instromers een Ervaringscertificaat overleggen. Nee, dat hoeft niet. Belangrijk is:
- ben je geschikt bent om les te geven;
- voldoe je aan (vak)eisen;
- kun je met je kennis en ervaring binnen 2 jaar een bevoegdheid behalen.

Lesgeven zonder aanstelling | gastdocent of freelance docent
Enerzijds wil het onderwijs graag professionals uit de praktijk voor de klas en anderzijds zijn scholen huiverig om (gast)docenten zonder (vaste) aanstelling in te roosteren. Een aantal jaren geleden heeft de belastingdienst onderzoek gedaan naar zelfstandigen zonder personeel (ZZP’ers) in het onderwijs. Dat onderzoek heeft veel stof doen opwaaien. Het onderwijs ligt dus onder de loep. Omdat er nog altijd geen eenduidig landelijk beleid is over het inhuren van ZZP’ers, weten onderwijsinstellingen vaak niet waar ze aan toe zijn en nemen ze maar het zekere voor het onzekere.
Wil jij als zelfstandig professional lesgeven, zorg er dan voor dat jij geen ruimte biedt voor een schijnconstructie.
- schrijf je in bij de kamer van koophandel;
- schrijf je in bij het CBKRO-register;
- zorg voor een actuele verklaring omtrent gedrag (VOG);
- vraag bij de belastingdienst btw-vrijstelling aan voor je onderwijsactiviteiten;
- maak per opdracht of laat per opdracht een modelovereenkomst opmaken;
- kom een reëel uurtarief overeen voor een zelfstandig professional;
- stuur een correct opgemaakte factuur;
- hou je boekhouding accuraat bij.

Lesgeven met een aanstelling
Maak je de overstap naar het onderwijs in een (tijdelijk)dienstverband dan kun je ook al direct voor de klas staan. Veelal krijg je een of meerdere tijdelijke contracten aangeboden voor de duur van maximaal twee jaar. Binnen deze periode moet je de onderwijsbevoegdheid behalen of aan de scholing voor de onderwijsbevoegdheid zijn begonnen. Wil je meer weten over de verschillende onderwijsbevoegdheden lees dan mijn blog: Onderwijsbevoegdheid voor zij-instromers.

Niet de juiste keuze | mismatch
Onderwijsinstellingen hebben goede inwerkprogramma’s ontwikkeld voor startende docenten, echter in de praktijk ervaren deze starters het anders. Dat is jammer. Daarnaast hebben veel zij-instromers geen enkele onderwijservaring en is er een mismatch met het onderwijstype waarvoor ze gekozen hebben. Zo kan een zij-instromer een perfecte docent zijn voor het hbo en niet voor het mbo. In het huidige systeem heeft de startende docent niet de mogelijkheid om te ervaren welk type onderwijs het beste bij hem of haar past. Dit kun je ondervangen door vooraf te vragen of je een aantal dagen/weken kunt meelopen op een school. Zo ervaar je het type onderwijs en de schoolcultuur en kun je een bewuste keuze maken voordat je definitief kiest voor een bepaalde onderwijscarrière.

Uitval van zij-instromers in het eerste jaar
Ongeveer 30% van de zij-instromers haalt het einde van eerste schooljaar niet. Dat is spijtig want startende docenten (lees zij-instromers) hebben veel actuele vakkennis en levenservaring, zijn super gemotiveerd, heel enthousiast en zitten vol met ideeën. Veel starters ervaren dat ze ‘in het diepe’ worden gegooid: wordt het zwemmen of verzuipen? Veel voorkomende struikelblokken zijn:
- geen (goede) inwerkbegeleiding;
- onvoldoende/ ontbreken van pedagogisch-didactische vaardigheden;
- geen orde kunnen houden en ontbreken van structuur in lessen;
- geen grip op voorbereiding, planning en organisatie van de leerstof;
- omgaan met verschillen tussen studenten;
- contacten en gesprekken met ouders;
- geen goede informatie over de schoolorganisatie;
- timemanagement;
- geen zekerheid over (vervolg) aanstelling;
- en zo verder.

Omscholing
Afhankelijk van je keuze voor een bepaald type onderwijs ga je een omscholingsprogramma volgen. Maak je de keuze voor het basisonderwijs of het voortgezet onderwijs dan volg je hiervoor een volledige hbo-opleiding. Je leert niet alleen lesgeven maar je leert ook een nieuw vak.
Maak je de keuze voor het beroepsonderwijs, dan ga je lesgeven in een voor jou bekend vak en moet je nog leren lesgeven. Dit omscholingsprogramma is dus beduidend korter. Probleem alleen is dat je veelal een baan in het onderwijs moet hebben om toegelaten te worden tot het (interne) omscholingsprogramma.

Nu al voorbereiden op het lesgeven
Bij Instituut Mentoris uit Zutphen kun je je wel (vooraf) voorbereiden op een overstap naar het lesgeven in het beroepsonderwijs. Haar post-hbo-opleiding Doceren als 2e beroep is een pedagogisch-didactisch omscholingsprogramma, dat professionals uit allerlei vakgebieden helpt om versneld een loopbaanstap richting het beroepsonderwijs en/of de volwasseneducatie te zetten.
Wat deze opleiding uniek maakt, is dat het zij-instromers de mogelijkheid biedt zich te ontwikkelen tot startbekwaam vakdocent zonder dat ze een baan hebben bij een onderwijs- of opleidingsorganisatie. Dit geeft je een ook voorsprong bij een eventuele sollicitatie.

Onderwijsondersteuners & instructeurs
Maar ook onderwijsondersteuners en instructeurs zijn onmisbaar in praktijkgericht en beroepsgericht onderwijs. Zij begeleiden leerlingen en studenten bij het leren door doen, geven uitleg in praktijkruimtes of werkplaatsen en dragen bij aan een veilig en prettig leerklimaat.

Met de opleiding Pedagogisch didactisch bekwaam voor onderwijsondersteuners versterk je je pedagogische en didactische basis. De opleiding is praktisch, direct toepasbaar en bedoeld voor onder andere technisch onderwijsassistenten, instructeurs, praktijkbegeleiders, conciërges met onderwijstaken en professionals uit de beroepspraktijk die hun kennis willen overdragen. Een vervolgtraject tot een bevoegdheid is niet nodig. 

Interesse?
Zij-instroomtrajecten voor onderwijsgevend personeel 
Zij-instroomtrajecten voor onderwijsondersteunend personeel 

Wil je meer weten over werken in het onderwijs en onze opleidingen?
Neem dan contact op met Betsy van Bel.
• 0575-845 158 | 06-121 177 49 
• betsy.vanbel@instituutmentoris.nl