Leestijd: 2 minuten | 05-12-2016
Hoe kan ik mijn studenten verleiden tot leren? Hoe zet ik mijn studenten aan het werk? Voor de les, tijdens de les en/of na de les? Dat is voor veel docenten de grote hamvraag. In dit artikel zetten we de volgende stap op weg naar Activerende Didactiek en Samenwerkend Leren. In dit artikel: wat zijn de randvoorwaarden voor je les? Een niet al te inspirerend onderwerp maar wel heel belangrijk voor het succesvol inzetten van werkvormen in je les.

Randvoorwaarden
Je kunt de meest geweldige lesplanning maken en de meest creatieve werkvormen inzetten, maar dan moet een en ander wel passen binnen de randvoorwaarden. En deze randvoorwaarden beginnen bij je student.

De studenten
Tegenwoordig wordt er gesproken over student georiënteerd onderwijs creëren. In het bedrijfsleven noemen we dat klantgericht werken, in het onderwijs kun je dat studentgericht werken noemen. (Let op: klantvriendelijk ≠ klantgericht)
Ik zie studentgerichtheid als een onderwijsfilosofie waarin de wensen en behoeften van (potentiele) studenten centraal staan bij alles wat je doet. Studentgerichtheid is wanneer dat denkbeeldige mannetje bij elk besluit en elk overleg zijn vinger opsteekt en zegt: “Wat hebben mijn studenten hieraan?”.

Van binnen naar buiten
Student georiënteerd onderwijs creëren is de studentbehoeften ontdekken, begrijpen en vervullen. Voor je lessen betekent dat inzicht hebben in wie je studenten zijn, wat is hun lifestyle, zodat je het leerproces optimaal kunt faciliteren en de persoonlijke ontwikkeling zo goed mogelijk kunt ondersteunen.
Denk aan:
- Leeftijd
- Leeftijdskarakteristieken
- Generatiekenmerken
- Leefstijl en interesses
- Leerstijl
- Gedrag in de groep
- Niveau
- Reeds aanwezige kennis en kunde
- En zo verder
Als je begrijpt hoe jouw studenten in elkaar steken, dan kun je daar ook je lessen op ontwerpen en zo bewuste keuzes maken. Hiermee voorkom je heel eenvoudig dat bijvoorbeeld een werkvorm niet aansluit/aanslaat bij je studenten.

Kaders
Wat zijn de kaders waarbinnen je moet lesgeven? Dit zijn veelal onveranderlijke zaken waarmee je rekening moet houden bij het ontwerpen van je lessen en het inzetten van werkvormen.

Tijdsduur van de les
Lessen zitten over het algemeen veel te vol. Als docent ben je enthousiast en wil je van alles aan bod laten komen. Alles is leuk en alles is (vanuit jouw optiek) belangrijk. We kennen allemaal de uitspraak less is more. Dit geldt ook voor je lessen. Heb je bijvoorbeeld een lesblok van 2 lesuren (2 x 45 = 90 minuten) dan is de effectieve lestijd niet gelijk aan de geroosterde tijd. Zorg dat je je lesactiviteiten afstemt op de beschikbare effectieve lestijd. Hieronder een voorbeeld van een lesopbouw*. De hoeveelheid tijd voor de kern van de les kun je eenvoudig berekenen.

*In een volgend artikel gaan we aan de slag met stap 3: vanuit de lesopbouw direct in de actiestand.

Tijdstip van de les
Wanneer is je les geroosterd? Maandagochtend het eerste uur? Op vrijdag in de middag? Net na een lunchpauze? Het tijdstip van de les heeft meer invloed op het verloop van je les dan je in eerste instantie zou denken. Geef je les op maandagochtend dan moeten studenten de interne klok na het weekeinde weer terugzetten. Sommige studenten zullen dit vroege tijdstip als nachtdienst ervaren. Geef je les direct na de lunchpauze, dan kun je rekenen op een lunchdip. De hoeveelheid koolhydraten/suikers die studenten gemiddeld nuttigen, zorgen ervoor dat ze ‘inkakken’ tijdens de les. En de vrijdagmiddag is eigenlijk al weekeinde. Pas dus je les en je werkvormen aan aan het tijdstip van de les.

Aantal studenten
Je hebt een passende werkvorm gekozen uit een van de vele boeken. Jammer dat de werkvorm is uitgewerkt voor een groep van 12-18 deelnemers. Jij hebt 25 studenten in de klas. Deze werkvorm gaat dus niet het beoogde resultaat opleveren. De werkvorm is niet passend voor het aantal studenten in je klas. Kies dus een werkvorm die wel passend is.

Soort lokaal
Klaslokalen staan vol met tafels en stoelen. Sommige praktijklokalen hebben zelfs een vaste opstelling die je niet kunt wijzigen. Je lokaal verbouwen voor de werkvorm is tijdrovend (gaat van je effectieve lestijd af) en is niet altijd mogelijk. Kies een werkvorm die past bij het lokaal.

Praktijkmaterialen
De studenten gaan een moodboard maken, gekoppeld aan een opdracht. Een leuke werkvorm waar ze lekker actief mee aan de slag gaan. Maar wie zorgt er voor alle materialen? Ben jij de pakezel die tassen met plak- en knipspullen meesleept naar school? Maak zoveel mogelijk gebruik van de aanwezige materialen of laat de studenten zelf het benodigde materiaal meenemen naar de les.

En meer …
Samenvattend: Neem de studenten als startpunt en maak gebruik van de mogelijkheden die je hebt om je les vorm te geven. Je levert zo maatwerk voor een optimaal leerrendement.
PS In een volgend artikel gaan we aan de slag met stap 3: vanuit de lesopbouw direct in de actiestand.

Meer weten?
Wil je meer weten over activerende didactiek en samenwerkend leren en het praktisch inzetten van werkvormen? Of ben je in je team bezig met curriculumontwerp waarbij dit onderwerp speelt? Schroom niet en neem contact op. Bel met Betsy van Bel op 0575-845158 of mail via betsy.vanbel@instituutmentoris.

Over Herjon Nieuwburg
Herjon Nieuwburg (1967) is één van de drijvende krachten achter Instituut Mentoris. Ze houdt zich vooral bezig met het ontwikkelen van opleidingen - trainingen en ze publiceert met regelmaat over het vakdocentschap in het beroepsonderwijs.