Leestijd: 2 minuten | 15-11-2016
Hoe kan ik mijn studenten verleiden tot leren? Hoe zet ik mijn studenten aan het werk? Voor de les, tijdens de les en na de les? Dat is voor veel docenten de grote hamvraag. De studenten komen naar je les met een doel. Soms kan het doel zijn: aftekenen van aanwezigheid bij lesverplichting, maar de meeste studenten komen toch echt naar de les om iets te leren. Ze hebben gekozen voor een beroepsopleiding en verwachten dat jij ze, als deskundige, helpt in hun ontwikkeling tot professional.

Activerende Didactiek en Samenwerkend Leren (ADSL) is de sleutel tot effectief leren. Voor samenwerken en samen leren kun je heel goed werkvormen inzetten in je les. Maar hoe ga je nu succesvol werkvormen in je lessen integreren? Wat werkt wel en wat werkt niet? En waar begin je als docent? In een vorig artikel heb ik de negen redenen waarom werkvormen in je lessen vaak mislukken beschreven. In dit artikel help ik je op weg naar het doelgericht en het praktisch inzetten van werkvormen in je les. We beginnen bij het begin. Ik maak nu nog geen onderscheid tussen traditioneel lesgeven en het lesgeven vanuit bijvoorbeeld Blended Learning.

Stap 1: Leerdoelen versus lesdoelen
Als je een les ziet als een busreis, dan beschrijven de leerdoelen de eindbestemming en de lesdoelen de tussenliggende haltes. Een lesblok of module zonder concrete leerdoelen is als een busreis met een chauffeur die willekeurig links- en rechts afslaat.
Wil je dus doelgericht met werkvormen aan de slag gaan in je lessen, dan is het absoluut noodzakelijk dat je helder hebt wat het lesthema is en de bijbehorende lesdoelen zijn. De lesdoelen worden afgeleid uit de toetsing en het lesthema is een clustering van lesdoelen die bij elkaar horen. De toetsing bepaalt veelal of de student competent is.

Hieronder een praktijkvoorbeeld - hbo voor 2e-jaars deeltijdstudenten:
Module omschrijving voor student
In deze module ga je Trends & Ontwikkelingen rondom Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen en een Circulaire Economie in kaart brengen. Van daaruit leg je relaties naar je eigen branche om uiteindelijk je eigen bedrijf te beschouwen. Centraal hierbij staan de drie thema’s: People – Profit – Planet en de onderlinge verbanden en verhoudingen.
Toetsing
1. Het schrijven van een opiniestuk (600 – 700 woorden) voor een vakblad uit de eigen branche.
2. Het reflecteren - vanuit het opiniestuk - op het eigen bedrijf.

Toetsmatrijs - Rubrics (Module uitkomst punt 3)
Je kunt de ethische aspecten van rondom maatschappelijk verantwoord ondernemen identificeren. (Weging 10% - Cognitief niveau: kennis en samenvatten)
Beoordeling (punt 3 – ethische aspecten)
Je kunt een diversiteit aan mensenrechten en arbeidsomstandigheden herkennen vanuit het fundament van maatschappelijk verantwoord ondernemen.
Lesdoelen (relatie cognitief niveau in de beoordeling)
• Studenten kunnen mensenrechten benoemen vanuit MVO-perspectief.
• Studenten kunnen arbeidsomstandigheden uitleggen vanuit MVO-perspectief.
• Studenten kunnen culturele invloeden op MVO aangeven.
Lesthema (vanuit lesdoelen)
Studenten kunnen mensenrechten en arbeidsomstandigheden vertalen naar de eigen branche en de eigen werkomgeving vanuit MVO-perspectief, rekening houdend met culturele invloeden.

Verleiden tot leren
Soms zie ik lesplanningen voorbijkomen waarin voor elke les braaf de lesdoelen zijn verwoord. De bedoeling daarvan is goed, maar vaak zijn de lesdoelen zo technisch geformuleerd dat ik moeite heb om te snappen waarvoor de studenten in de les komen. Laat staan dat het lesthema en de lesdoelen de studenten verleiden tot leren en ze überhaupt het nut ervan inzien. Het kan ook anders.

Als… dan… formulering
Persoonlijk volg ik hier liever het advies van Karin de Galan. Haar uitgangspunt is: formuleer eerst een (lastige) praktijksituatie (lesthema) en formuleer daarna zo concreet mogelijk hetgeen de student moet kunnen/doen/weten (lesdoelen). De zogenaamde Als… dan… formulering.

Herformulering lesthema uit voorbeeld
Als je een advies moet geven over een product of dienst aan je leidinggevende vanuit MVO-perspectief dan beargumenteer je in je advies ook de ethische aspecten. Zo benoem je mensenrechten, leg je arbeidsomstandigheden uit en geef je de culturele invloeden aan.
Als…
De als-formulering plaatst het lesthema direct in de praktijk en maakt het voor de studenten helder waarvoor ze in de les zijn: ze gaan iets leren dat ze straks als professional in de beroepspraktijk moeten kunnen/doen/weten. Ze ervaren direct een ongemakkelijk gevoel. Maar kan ik dat wel? Hoe moet ik dat doen? Wat zijn de stappen? Help! Je zet de studenten hiermee automatisch in de leerstand.
Dan…
De dan-formulering geeft de onderliggende lesdoelen aan. Dit zijn de onderwerpen die je moet kunnen/doen/weten om in de geschetste praktijksituatie succesvol te kunnen functioneren. De studenten zien meteen het nut van de les in en vertrouwen erop dat jij ze gaat helpen de lesdoelen te behalen.

De als… dan… formulering is een super startpunt voor activerende didactiek in je lessen en de uiteindelijke keuze voor werkvormen. En… je studenten staan ook direct in de leerstand. Je verleidt ze zo heel eenvoudig tot leren!

Samenvattend stap 1
Start met de uiteindelijke leerdoelen van het lesblok - de module (toetsing)
• Formuleer de afzonderlijke lesdoelen per les
• Groepeer deze lesdoelen in een overkoepeld lesthema
• Omschrijf het lesthema in de als … dan… formulering
Wellicht is stap 1 een beetje technisch, maar deze voorbereiding geeft je straks heel veel houvast bij het toepassen van ADSL en het praktisch kiezen van werkvormen.

PS Er zijn ook docenten/scholen die andersom werken. Eerst de lesstof en daarna de toetsing. Het kan maar heeft niet de voorkeur. In een ander artikel gaan we aan de slag met stap 2: de randvoorwaarden.

Meer weten?
Wil je meer weten over activerende didactiek en samenwerkend leren en het praktisch inzetten van werkvormen? Of ben je in je team bezig met curriculumontwerp waarbij dit onderwerp speelt? Schroom niet en neem contact op. Bel met Betsy van Bel op 0575-845158 of mail via betsy.vanbel@instituutmentoris.

Over Herjon Nieuwburg
Herjon Nieuwburg (1967) is één van de drijvende krachten achter Instituut Mentoris. Ze houdt zich vooral bezig met het ontwikkelen van opleidingen - trainingen en ze publiceert met regelmaat over het vakdocentschap in het beroepsonderwijs.