Leestijd: 1.5 minuten | 01-05-2017
Deze week in het nieuws: Omzet uitzendconcern Randstad in 1e kwartaal 2017 ruim 6 procent hoger. Dit is belangrijk nieuws want uitzendbureaus zijn een goede graadmeter voor economische ontwikkelingen, met name wat betreft arbeidsmarkttrends. Het gaat beter in ons land: de werkloosheid daalt, het consumentenvertrouwen neemt toe en er wordt een begrotingsoverschot verwacht. Allemaal positieve berichten maar het zet de arbeidsmarkt wel verder onder druk. Ook voor het onderwijs.

Lege kaartenbakken
Uitzendbureaus hebben nu al moeite om de kaartenbakken gevuld te houden. Het wordt steeds moeilijke om passende kandidaten te vinden voor de werkgevers. Onderwijs is ook een werkgever en heeft al veel openstaande vacatures. We kennen allemaal de nieuwsberichten over (de aankomende) lerarentekorten. En hier hebben we echt een groeiend probleem, want leerlingen naar huis sturen omdat we geen docenten hebben is wel het laatste dat we willen.

Waarom zijn er geen docenten te vinden?
Een goede vraag. Het docentschap is een aantrekkelijk beroep en wordt vaak geassocieerd met lange vakanties, prima arbeidsomstandigheden en (intellectueel uitdagend) werk. Maar de realiteit is anders. Oké, docenten hebben lange vakanties maar werken ook beduidend meer dan 40 uur per week. De arbeidsomstandigheden zijn in het collectief prima geregeld maar op persoonlijk niveau is er geen enkele aandacht of ruimte voor de individuele docent. En uitdagend werk wordt gestuurd door methodes, afvinken van lijstjes en voldoen aan prestatieafspraken. Staat er eindelijk een nieuwe en gemotiveerde docent voor de klas dan doet het onderwijs heel hard haar best om deze zo snel mogelijk af te branden. Gevolg: 30% van de nieuwe docenten haalt het einde van het eerste schooljaar niet en nog eens ruim 25% geeft er in het tweede en derde schooljaar de brui aan.

Kop in het zand
De grootste kostenpost in het onderwijs is personeel. Je kunt ook stellen: het grootste werkkapitaal in het onderwijs zijn de docenten. Ga daar dan ook zorgvuldig en duurzaam mee om. Wat is belangrijker? Een enthousiaste en gemotiveerde docent of een onderwijsbevoegdheid? Een vakman of een universitair geschoolde medewerker? Een vaste aanstelling of flexibel inzetbaar? De loonkosten binnen het budget houden of docenten waarderen voor inzet en bijdrage? Onderwijs gaat voor de hoofdprijs: ze willen de ideale docent, in de ideale setting zoals strategisch op papier is vastgelegd, ongeacht de vernietiging van (menselijk) werkkapitaal.

Eigenschuld
Blijft het onderwijs zichzelf gevangenhouden in deze conservatie en starre zienswijze op werkgeverschap en werknemerschap dan zetten we nooit een stap richting kwalitatief beter onderwijs. Hoeveel geld er in Den Haag ook (extra) vrijgemaakt wordt voor onderwijs want onderwijs is en blijft mensenwerk. Zonder goede zorg voor het menselijke werkkapitaal zijn uiteindelijk de leerlingen de dupe.

Hoe nu verder?
Geld is niet de oplossing voor de grote uitval van en het tekort aan docenten. Onderwijs zal zichzelf ‘opnieuw moeten uitvinden’ wil het een aantrekkelijk en moderne werkgever worden en blijven. Gelukkig weet Randstad wel hoe ze de kaartenbakken gevuld moeten houden want ze zijn dagelijks bezig met arbeidsmarktvraagstukken. Hier kan het onderwijs nog wat van leren:
1. Focus op werkzekerheid, niet op baanzekerheid
Meer regelgeving vergt te veel aanpassingsvermogen van bedrijven, terwijl die juist meer behoefte hebben aan flexibiliteit. De discussie moet gaan over werkzekerheid in plaats van baanzekerheid.
2. Kom op voor werkenden, ongeacht de contractvorm
We moeten een tweedeling (vast versus flex) in de maatschappij niet accepteren. Het streven is: gelijkwaardige zekerheid, ongeacht de contractvorm.
3. Wees duidelijk en eerlijk
Ook als werkgever kunt u iets doen. Bijvoorbeeld uw werknemers uitleggen waarom vaste banen niet altijd meer kunnen. Benoem ook eens de nadelen van het vaste contract, stimuleer duurzame inzetbaarheid en geef uw flexibele medewerkers dezelfde voordelen als uw vaste werknemers.
4. Anticipeer op de toekomst, niet op het verleden
Het verleden biedt geen garantie voor de toekomst. Beoordeel nieuwe medewerkers op wat zij kunnen bijdragen en niet op wat ze voorheen hebben gedaan. Kijk vooral naar het gedrag en de match met de bedrijfscultuur. En draag als werkgever bij aan de duurzame inzetbaarheid van uw medewerker.

Over Herjon Nieuwburg
Herjon Nieuwburg (1967) is één van de drijvende krachten achter Instituut Mentoris. Ze houdt zich vooral bezig met het ontwikkelen van opleidingen - trainingen en ze publiceert met regelmaat over het vakdocentschap in het beroepsonderwijs.