Leestijd: 4 minuten
Ja, bevoegd en bekwaam zijn niet automatisch hetzelfde. Bevoegde leraren worden geacht bekwaam te zijn. Echter bekwame leraren zijn niet automatisch bevoegd. In Nederland is bij wet vastgesteld dat leraren* die met een aanstelling voor de klas staan bij rijksbekostigde onderwijsinstellingen, moeten voldoen aan een bepaalde kwalificatie: bevoegd, benoemd of gecertificeerd. Het beroep leraar is hiermee een gereglementeerd of beschermd beroep. Zie ook → Overzicht gereglementeerde beroepen in Nederland
*Waar leraar staat kan ook leerkracht of docent gelezen worden.

Eerst over de verschillende bevoegdheden
Er zijn meerdere onderwijsbevoegdheden; een bevoegdheid voor het primair onderwijs (PO) en een eerstegraads of tweedegraads bevoegdheid voor het voortgezet onderwijs (VO). In het praktijk- en beroepsonderwijs (PBO) kennen we de term bevoegdheid niet, daar spreken we over benoeming of certificering. Vakdocenten die voor de klas willen staan in het mbo* moeten benoemd worden en hbo-docenten gecertificeerd.
*Docenten die algemeen vormend onderwijs - de zogenaamde AVO-vakken - geven op het mbo hebben vaak een tweedegraads of een eerstegraads bevoegdheid.

Uit bovenstaande blijkt dat het best lastig is om alle bevoegdheden uit elkaar te houden, laat staan welk traject je als zij-instromer vanuit de beroepspraktijk kunt volgen om tot een bevoegdheid, benoeming of certificering te komen.

Het beroep van leerkracht, leraar of docent is een beschermd beroep.

Bevoegd
Een bevoegd docent is een docent die voldoet aan de kwalificaties die behoren bij de betreffende functie als leerkracht, leraar of docent. Hij of zij heeft een lerarenopleiding op bachelor-/wo-niveau afgerond of een specifiek zij-instroom maatwerktraject gevolgd. De bevoegdheid wordt afgegeven door een CROHO-erkende lerarenopleiding. Dit zijn gereglementeerde opleidingen.

Beschermd beroep
In Nederland is een aantal beroepen beschermd of gereglementeerd. Dit betekent dat in de Nederlandse wet is vastgelegd dat een bepaald beroep (of onderdelen van het beroep) en het voeren van een bijbehorende titel alleen uitgeoefend mag worden wanneer voldaan is aan bepaalde beroepskwalificaties die een specifieke vereniging of organisatie hebben vastgesteld.

Beroepskwalificaties zijn vastgelegde minimale eisen aan kennis, houding, vaardigheden en ervaring van een beroep. Deze kunnen gecontroleerd worden door een opleidingstitel, een bekwaamheidstest of beroepservaring. Zo moeten bevoegde leraren voldoen aan de bekwaamheidseisen zoals vastgesteld per 1 augustus 2017 in het Besluit bekwaamheidseisen onderwijspersoneel. 

Voor veel beroepsgroepen geldt dat ze zich moeten registreren in een register. Neem bijvoorbeeld een apotheker, arts, fysiotherapeut, gezondheidszorgpsycholoog, psychotherapeut of tandarts. Zij hebben een verplichte beroepsregistratie in het BIG-register. Pas na inschrijving in het BIG-register mogen ze de functietitel gebruiken. Sta je eenmaal ingeschreven in dit BIG-register dan moet je je elke vijf jaar herregistreren. Met een herregistratie toon je onder andere aan dat je zowel persoonlijk alsook professioneel je vakgebied up-to-date hebt gehouden. Denk bijvoorbeeld aan permanente educatie.

Bevoegdheid is onbeperkt houdbaar
Leraren die eenmaal bevoegd zijn hebben, in tegenstelling tot bijvoorbeeld een apotheker, arts, fysiotherapeut en zo verder, geen herregistratie plicht. Is de bevoegdheid eenmaal afgegeven, dan is deze onbeperkt houdbaar. Zo worden geen eisen gesteld aan de vorm en inhoud van permanente educatie. Er zijn pogingen gedaan om een lerarenregister in te voeren, echter ‘met de haven in zicht’ is dit niet gelukt. 

Een bevoegdheid is alleen van toepassing bij rijksbekostigd onderwijs.

Voorbeeld uit de praktijk
Francis heeft na haar middelbare school een lerarenopleiding wiskunde gevolgd en afgerond met een bachelordiploma. Zij is daarmee officieel bevoegd tweedegraads leraar wiskunde voor de onderbouw in het voortgezet onderwijs. Helaas, toen ze aan het werk wilde, begin jaren ’90, was er geen passende baan in het onderwijs te vinden. Uiteindelijk heeft ze carrière gemaakt binnen de bancaire sector.

Het kriebelt, onderwijs blijft aan haar trekken. Ze wil graag als hybride leraar wiskunde twee dagen in de week voor de klas staan. De overige dagen blijft ze werken bij haar huidige werkgever. Met de huidige lerarentekorten was het vinden van een baan als leraar wiskunde geen enkel probleem. Ze kon gewoon kiezen. De school is heel erg blij met Francis: vacature vervuld met een bevoegde leraar.

Vanaf september a.s. gaat Francis aan de slag in het onderwijs en het zweet breekt haar uit. Ze heeft namelijk nog nooit voor de klas gestaan. Feit: Francis is wel bevoegd (op papier) maar niet bekwaam (in de praktijk).

Bevoegd ≠ bekwaam
Het bovenstaande voorbeeld en het feit dat leraren zich niet hoeven te (her)registreren, zorgen ervoor dat bevoegd niet automatisch betekent dat een leraar ook bekwaam is. Echter, in de publieke opinie wordt bevoegd automatisch gekoppeld aan bekwaam. Dat is een misverstand.

De bekwaamheidseisen zijn als volgt opgebouwd:
• Vakinhoudelijk bekwaam
• Vakdidactisch bekwaam
• Pedagogisch bekwaam
• Brede professionele basis

Bij Instituut Mentoris voegen we daaraan toe: de persoonlijke bekwaamheidseisen. Jij als leraar maakt namelijk persoonlijk het verschil voor de leerling/student, de klas, het team en de onderwijsorganisatie. Niet je staat van dienst, je diploma’s of die hippe PowerPointpresentatie.

Samenvattend: je kunt je heel goed bekwamen in het docentschap zonder bevoegd te zijn. Bekwame leraren kunnen, indien nodig, via allerlei verkorte/versnelde maatwerktrajecten doorstromen naar een bevoegdheid, benoeming of certificering behorende bij het type onderwijs en de functie. Ook leraren die in het verleden een bevoegdheid hebben behaald, maar nooit of niet recent voor de klas hebben gestaan, kunnen hun bekwaamheid bijscholen.

Interesse?
Zij-instroomtrajecten voor voortgezet onderwijs
Zij-instroomtrajecten voor praktijk- en beroepsonderwijs

Wil je meer weten over werken in het onderwijs en onze opleidingen?
Neem dan contact op met Betsy van Bel.
• 0575-845 158 | 06-121 177 49
• betsy.vanbel@instituutmentoris.nl