Leestijd: 4 minuten | 28-05-2019
Dit voorjaar heeft Hogeschool Windesheim een steekproef gehouden onder vakspecialisten uit het bedrijfsleven, waaruit blijk dat veel beroepsexperts een dag of dagdeel als hybride docent voor de klas willen staan, maar niet zitten te wachten op een meerjarige lerarenopleiding. Windesheims collegevoorzitter Henk Hagoort pleit dan ook voor meer experimenteerruimte voor scholen. Lees publicatie In een open brief aan Henk Hagoort geeft Herjon Nieuwburg – partner van Instituut Mentoris - een reactie.

Geachte heer Hagoort, Beste Henk,
Bij Instituut Mentoris zijn wij heel blij met de resultaten van de recent gehouden steekproef door Hogeschool Windesheim waaruit blijkt dat er veel animo is om hybride docent te worden, echter het huidige aanbod van lerarenopleidingen maakt het lastig om een baan met het lesgeven te combineren.

Zoals je zelf zegt: ‘Geef mensen de tijd en ruimte om te ontdekken of het onderwijs iets voor ze is, zonder dat ze gelijk een meerjarige opleiding moeten volgen. En reken scholen minder snel af op de balans tussen ‘bevoegde*’ en ‘onbevoegde’ leraren.’ Met deze uitspraak maak je mij echt blij. Er is werk aan de winkel!

Pas ik bij het onderwijs en past het onderwijs bij mij?
30% van de zij-instromers die ‘koud’ de overstap maakt naar het lesgeven, haalt het einde van het eerste leerjaar niet. Om allerlei redenen vallen zij uit of verlaten het onderwijs op eigen initiatief. Een bizar hoog percentage uitvallers dat al jaren constant is. Dat je nu pleit voor tijd en ruimte om te ontdekken of het onderwijs iets voor ze is, is absoluut een pluspunt.

Gesloten systeem
Maar wat is de vrije ruimte voor zij-instromers vanuit de beroepspraktijk om zich te oriënteren op en bij te scholen tot gekwalificeerd vakdocent in het beroepsonderwijs? Het huidige systeem van (interne) bijscholingstrajecten op hogescholen is alleen toegankelijk voor (aankomende) docenten met een (tijdelijke) aanstelling. Heb je geen baan in het onderwijs, dan kun je niet op eigen gelegenheid een opleidingstraject volgen en je ‘bevoegdheid’ halen. Een beetje het verhaal van ‘de kip en het ei’ dat de doorstroom naar het onderwijs absoluut niet bevorderd.

Mismatch
‘Allen willen het liefst een dag of dagdeel in de week iets doen: van een gastles of invalwerk tot betaald lesgeven of detachering. De mensen uit het werkveld staan klaar en er zijn vacatures. Toch lukt het lang niet altijd om de juiste match te maken’, zegt je eigen hogeschoolhoofddocent Lies Revet-Kuperus. Wij zien hier een verouderd HRM-beleid. Bij Instituut Mentoris ervaren we dat in het huidige onderwijs een vaste aanstelling nog steeds de standaard is. Heel veel zij-instromers willen geen tijdelijke of vaste aanstelling, maar willen lesgeven vanuit een flexibele arbeidsrelatie. Het bedrijfsleven zet volop in op circulaire carrières en duurzame inzetbaarheid, het onderwijs (en ook de vakbonden) zetten in op vaste aanstellingen. Twee werelden die enorm met elkaar botsen.

Meerjarige lerarenopleiding
De huidige lerarenopleidingen zijn volledig afgestemd op studenten die doorstromen vanuit het voortgezet onderwijs. Met een soort kaasschaafmethode is daar een deeltijdopleiding voor volwassenen uitgerold. Een, in onze ogen, volkomen verkeerd uitgangspunt: volwasseneneducatie is echt een andere tak van sport dan regulier voltijdsonderwijs. Niet alleen heb je te maken met een compleet andere doelgroep met andere behoeften, maar ook met een andere tijdsbesteding. Denk aan weken (onbetaald) stagelopen. Dit is voor een voltijdstudent een normaal onderdeel van de opleiding. Weken (onbetaald) stagelopen voor een volwassenen is echt niet haalbaar en betaalbaar. De steekproef geeft dit klip en klaar aan.

Dubbelop
Daarbij moeten deze zij-instromers vaak ook het gehele opleidingsprogramma doorlopen en wordt voorbijgegaan aan de al aanwezige kennis, kunde en ervaring. Versnelling van opleidingen door Elders Verworven Competenties (EVC’s) is bijna onmogelijk. De eindkwalificaties zouden leidend moeten zijn voor het beoordelen van de bekwaamheid en het afgeven van een ‘bevoegdheid’. Nu worden vooral programmaonderdelen afgevinkt. Het begint gewoon met klantgericht denken en werken.

Etiket
Beroepsexperts die zich wel hebben georiënteerd op het onderwijs en zich op eigen initiatief hebben laten bijscholen (buiten het reguliere traject van hogescholen om) tot competent vakdocent, worden vaak niet serieus genomen. Competente docenten zijn niet automatisch ‘bevoegde’ docenten. Het etiket ‘bevoegd’ domineert in het onderwijs boven competent. Dit houdt de deur gesloten voor veel gedreven en enthousiaste zij-instromers die zich melden bij een onderwijsinstelling. Waar je zou moeten inzetten is op de geschiktheid van de kandidaat voor het docentschap en dat je vervolgens het CV op orde maakt. Nu wordt vooral het CV beoordeeld. Een groot aantal potentieel goede vakdocenten wordt zo op voorhand al afgewezen.

Positieve kruisbestuiving
Nu we weten dat beroepsexperts wel voor de klas willen staan, maar niet jarenlang in de schoolbanken willen zitten, is het tijd om de handen ineen te slaan. Graag denken we mee vanuit onze ervaring en expertise over een betere invulling/ aanvulling op de reguliere (interne) bijscholingstrajecten, zodat zij-instromers vanuit de beroepspraktijk een welkome aanvulling zijn in het onderwijs. Ook denken we graag mee over het werken met meer flexibele arbeidsrelaties.

Uiteindelijk hebben we beiden hetzelfde doel: goed onderwijs.
Dat is onderwijs van nu, voor studenten van nu, door docenten van nu.
Afspraak maken?

Met vriendelijke groet,

Herjon Nieuwburg
Partner Instituut Mentoris | innovatie en ontwikkeling

*Onderwijsbevoegdheid
In het huidige wettelijke kader komt de term ‘bevoegd’ in het mbo- of hbo-beroepsonderwijs niet voor. Veelal wordt de term ‘onderwijsbevoegd’ gebruikt om aan te geven dat een (vak)docent beschikt over een diploma van een 1e of 2e graads lerarenopleiding. In het beroepsonderwijs wordt met bevoegd de docent bedoeld die benoemd of gecertificeerd aan het werk is op basis van een geschiktheidsverklaring in combinatie met een pedagogisch-didactisch getuigschrift (mbo) óf een certificaat basiskwalificatie didactische bekwaamheid (hbo).
Klik hier voor de Brochure Onderwijsbevoegdheid? Hoe & Wat!

Over Herjon Nieuwburg
Herjon Nieuwburg (1967) is één van de drijvende krachten achter Instituut Mentoris. Ze houdt zich vooral bezig met onderwijsinnovatie en ontwikkeling. Altijd vanuit een ondernemend perspectief. Daarnaast publiceert ze regelmatig over het vakdocentschap in het beroepsonderwijs.